Steunpunt Levend Erfgoed

Het Vlaams schaap kwam reeds in de late Middeleeuwen in ons land voor. Dit schaap leverde in de beginperiode de wol voor de bloeiende Vlaamse lakenindustrie. Na een lange bloei periode ging het langzaam bergaf met het Vlaamse schaap.

Herder Tuur Rijckaert had in de zeventiger jaren een kudde schapen in het Waasland met bloed van diverse inlandse schapenrassen. De basis van de kudde ging terug op Vlaamse schapen maar er was ontegensprekelijk ook invloed van Ardense, Kempense en Entre-Sambre-et-Meuse schapen aanwezig. Belangrijk was dat er nog geen buitenlandse rassen werden ingekruist.

De Mergellander dankt zijn naam aan een grondsoort, mergel. Deze kalkachtige ondergrond treft men aan in de 'mergelstreek' in het oosten van Belgisch Limburg, het noorden van Luik en in zuiden van Nederlands Limburg. Op deze schrale kalkgraslanden kwam de Mergellander begin deze eeuw nog veel voor. De schapen voorzagen de boeren van wol, vlees en vooral van mest om de schrale gronden te bemesten. Het ras werd in de eerste plaats verdrongen door het gebruik van kunstmest.

Het ontstaan van het Lakens schaap is onduidelijk. Waarschijnlijk liggen inlandse rassen aan de basis die werden ingekruist met Engelse South-Downschapen om de slachtkwaliteit te verbeteren. Toch ligt een prachtig verhaal aan de basis van dit rustieke dier. Het ras zou adellijk bloed hebben en rond 1890 zijn gecreëerd door herder Jansens, de toenmalige herder van de kudde van het Kasteel van Laken, thuishaven van het Belgisch Vorstenhuis. Op dezelfde plek zou ook de Lakense herdershond zijn ontstaan.

Eeuwenlang heeft het Kempens schaap met duizenden de Kempense heide bevolkt. Het werd reeds rond 1800 als een apart ras besproken. Voor de komst van de kunstmest waren deze dieren een levensnoodzakelijk onderdeel van het leven in de Kempen. Zij zorgden voor de mest die de akkers vruchtbaar moest maken. Met de komst van de kunstmest, het herbebossen van de heide en het in cultuur brengen van de arme Kempense heidegronden werd het Kempens schaap overbodig en leek het gedoemd om uit te sterven.

Het Houtlandschaap is een middelgroot kuddeschaap dat waarschijnlijk ontstaan is uit Ardense schapen die werden 'verbeterd' met vooral Vlaamse schapen en mogelijk ook Entre-Sambre-et-Meuse schapen. Er wordt aangenomen dat de Houtlander afkomstig is uit Zuid-Oost-Vlaanderen en Henegouwen. Hier zou het vroeger zijn gebruikt voor de productie van paaslammeren. Dit geeft meteen aan waarom de dieren vrij vroeg - vanaf augustus - bronstig worden.

De Entre-Sambre-et-Meuse is ontstaan uit kruisingen tussen het Ardense en het Merino schaap en is afkomstig, zoals de naam het zegt, van de streek rond de Samber en de Maas. De Merinos werden rond 1800 ingevoerd om de kwaliteit van de wol bij de Ardense schapen te verbeteren. Later werden nog verschillende Engelse rassen ingekruist en zo kwam men tot de huidige Entre-Sambre-et-Meuse. Het is momenteel een zeer zeldzaam ras.

Hoogst waarschijnlijk stamt het Belgisch melkschaap af van het Vlaams schaap. Vermoedelijk werden sinds de negentiende eeuw uit het Vlaams schaap dieren geselecteerd met een melktypisch karakter. Na de tweede wereldoorlog werden alle melkrijke schapen samengevoegd en ontstond het Belgisch melkschaap.

Eeuwenlang bevolkten voskleurige schapen de Ardense weilanden. De huidige Ardense voskop stamt af van de Ardense schapen die vroeger door kooplui werden meegebracht om op de betere Vlaamse weiden te worden vetgemest. Lokale herders uit Klein-Brabant (= streek rond Bornem) hebben dit schaap aangehouden voor het fokken van Paaslammeren. Uit deze restpopulaties werd de Ardense voskop terug gefokt en geselecteerd.

Rond 1920 werd dit wit-zwarte ras voor het eerst opgemerkt in het dorpje Piétrain nabij Jodoigne. Dertig jaar lang werd dit ras onopvallend gefokt in diezelfde streek.